Σελιδες

Τρίτη 15 Φεβρουαρίου 2011

Κική Δημουλά: Μια μεγάλη ποιήτρια


Η Κική Δημουλά γεννήθηκε το 1931 στην Αθήνα όπου και ζει. Παντρεύτηκε τον μαθηματικό και ποιητή Άθω Δημουλά, απέκτησε δύο παιδιά, και εργάστηκε ως υπάλληλος στην Τράπεζα της Ελλάδος. Είναι τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών από το 2002. Τα θέματα που κυριαρχούν στα ποιήματα της είναι η απουσία, η φθορά, η απώλεια, η μοναξιά και ο χρόνος. Κάτι που χαρακτηρίζει την ποίηση της είναι η προσωποποίηση αφηρημένων εννοιών, και η ασυνήθιστη χρήση των κοινών λέξεων.

Το 1972 τιμήθηκε με το Β΄Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη συλλογή Το λίγο του κόσμου, το 1989 με το Α΄Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη συλλογή Χαίρε ποτέ, και το 1995 με το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για την συλλογή Η εφηβεία της λήθης. Ακόμη τον Μάρτιο του 2010, με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας, στα πλαίσια της πέμπτης Ευρωπαϊκής Συνάντησης Λογοτεχνίας.

Τα ποιήματα της έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, γαλλικά ,ισπανικά , ιταλικά, πολωνικά, βουλγαρικά, γερμανικά και στα σουηδικά.

Η Κική Δημουλά θεωρείται εξαιρετική ποιήτρια. Στις ομιλίες της συρρέουν οι ακροατές όπως πρόσφατα στο Μέγαρο Μουσικής για να την ακούσουν, ακόμα και οι τηλεοπτικές της εμφανίσεις σημειώνουν νούμερα ακροαματικότητας. Θεωρείται ότι μετά το θάνατο του Ελύτη κανείς άλλος έλληνας ποιητής δεν συνέγειρε τόσους πολλούς όσο εκείνη.

Στην Κική Δημουλά το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου της:

Το υπουργείο Πολιτισμού με τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας 2010, την τίμησε , δίνοντας της το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας, για το σύνολο του έργου της. Συγκινημένη η ποιήτρια δήλωσε στο Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων για την βράβευση της: «Θα πω το αυτονόητο. Με τιμά βαθύτατα το μέγεθος αυτού του βραβείου, που μου έχει απονεμηθεί, και ως έννοια, αλλά και σαν απόδειξη της εκτίμησης των μελών της επιτροπής, που ψήφισαν υπέρ αυτού. Τους ευχαριστώ θερμά, έκπληκτη και συγκινημένη»

Η προσφορά της στην ελληνική λογοτεχνία είναι τεράστια και η ίδια έχει αποκτήσει φανατικούς αναγνώστες αλλά και δεκάδες ελληνικές και διεθνείς διακρίσεις.

Συλλογές και κείμενα:

Ποιήματα 1952, ‘Ερεβος 1956, Ερήμην Δίφρος 1958, Επι τα ίχνη 1963, Το λίγο του κόσμου1971, Το τελευταίο σώμα μου 1981, Χαίρε Ποτέ 1988, Η εφηβεία της λήθης 1994, Ενός λεπτού μαζί 1998, Ποιήματα (Συγκεντρωτική έκδοση) 1998, Ήχος Απομακρύνσεων το 2001, Ο Φιλοπαίγμων μύθος 2004 (Ομιλία κατά την τελετή αναγόρευσης της ως μέλους της Ακαδημίας Αθηνών), Εκτός σχεδίου 2005 (πεζά κείμενα), Χλόη θερμοκηπίου 2005, Συνάντηση Γιάννης Ψυχοπαίδης, Κική Δημουλά 2007 ( Ανθολογία με ζωγραφικά σχόλια του Γ. Ψυχοπαίδη), Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως 2007.

Παρασκευή 11 Φεβρουαρίου 2011

Λέτε ψεματάκια;;

Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο εγκέφαλός μας είναι από τη φύση του κατασκευασμένος ώστε να εκφράζουμε την αλήθεια με μεγαλύτερη ευκολία και πειθώ από ότι τα ψέματα.

Όμως Βέλγοι ερευνητές αναφέρουν ότι όσο περισσότερα ψέματα λέει κάποιος τόσο περισσότερο «εκπαιδεύεται», μέχρις ότου κάποια στιγμή φτάνει στο σημείο να μπορεί να ψεύδεται με απόλυτη φυσικότητα και πειστικότητα.

Ερευνητές του Πανεπιστημίου Γκεντ στο Βέλγιο χώρισαν μια ομάδα εθελοντών φοιτητών σε τρεις ομάδες και τους έβαλαν να παίξουν ένα παιχνίδι αλήθειας και ψέματος που είχαν σχεδιάσει οι ίδιοι.

Όσο οι εθελοντές έπαιρναν μέρος στο πείραμα, οι ερευνητές μελετούσαν την εγκεφαλική λειτουργία τους.

Οι ερευνητές προσπάθησαν να διαπιστώσουν αν και τι είδους μεταβολές μπορούν να επέλθουν στην κυρίαρχη φυσική τάση του ανθρώπου που είναι η έκφραση της αλήθειας.

Όπως διαπίστωσαν, ο εγκέφαλος έχει πολύ πιο έντονη δραστηριότητα όταν επιχειρείται να εκφραστεί κάποιο ψέμα απ’ ότι όταν αναφέρεται η αλήθεια αφού θα πρέπει να ξεπεραστούν γνωστικά αλλά και άλλα ανασταλτικά εμπόδια που συνοδεύουν τη διατύπωση ενός ψέματος.

Έτσι, αυτός που λέει ψέματα εγκεφαλικά «κοπιάζει» πολύ περισσότερο απ’ ότι όταν λέει την αλήθεια.

Αυτή η λειτουργία του εγκεφάλου κάνει τον άνθρωπο να δυσκολεύεται όταν πρέπει να πει ψέματα αλλά και το ίδιο το ψέμα να γίνεται ανιχνεύσιμο από τους άλλους.

Οι ερευνητές είδαν ότι ο εγκέφαλος των ατόμων που συνηθίζουν να ψεύδονται αρχίζει σταδιακά να «προσαρμόζεται» και η αρχική καθυστέρηση και δυσκολία που αντιμετωπίζει ο εγκέφαλός τους για να οργανωθεί στη διατύπωση του ψέματος τελικά παύει να υφίσταται.

Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, ο χρόνος αντίδρασης του εγκεφάλου σε εκείνους που έλεγαν την αλήθεια και σε άτομα που λένε πολλά ψέματα είναι ακριβώς ο ίδιος. Με απλά λόγια ο εγκέφαλος «εκπαιδεύεται» και αυτός στο ψέμα και έτσι είναι πιθανό να ξεγελαστεί ακόμη και ένας ανιχνευτής ψεύδους αν το άτομο που εξετάζεται είναι παθολογικός ψεύτης.

Τετάρτη 9 Φεβρουαρίου 2011

Τα παιχνίδια του Χθες και του Σήμερα

Ένα άλμπουμ παιδικών αναμνήσεων είναι πάντα ένα θέμα πολύ αγαπημένο.
Στιγμές όμορφες σε γειτονιές που μεγαλώσαμε, εκεί που παίξαμε τα πρώτα μας παιχνίδια, εκεί που γνωρίσαμε τα πρώτα φιλαράκια μας και κάναμε τα πιο απίθανα και τρελά μας όνειρα, απεικονίζονται σε ένα τέτοιο φωτογραφικό υλικό του παρελθόντος.

Έτσι βρέθηκα πρόσφατα να κρατώ με συγκίνηση το άλμπουμ των παιδικών αναμνήσεων στα χέρια μου γυρίζοντας δεκαετίες πίσω, αναπολώντας πώς ήταν τότε τα παιχνίδια της εποχής μας, χωρίς τη σημερινή εμπορευματοποίηση. Παιχνίδια όπως το κρυφτό το κυνηγητό, οι βώλοι, τα ξύλινα σπαθιά, αγαπημένο παιχνίδι των αγοριών, παίζοντας και φωνάζοντας στις πλατείες και στις αλάνες, το κουτσό το λάστιχο το σχοινάκι, τα μήλα και τόσα άλλα, που μέσα στην απλότητά τους μας γέμιζαν με ενθουσιασμό, δράση φαντασία και μαγεία
"Τα παιχνίδια είναι μέσο φυσικής και ηθικής ανάπτυξης" λέει ο Karl Groos.
Πολλά τα οφέλη μέσα από το ομαδικό παιχνίδι : μαθαίνουν τα παιδιά μας να κοινωνικοποιούνται, να αγωνίζονται, να συναγωνίζονται, να πειθαρχούν στους κανόνες του παιχνιδιού, να υιοθετούν κοινωνικούς ρόλους, να ασκούν το πνεύμα τους, να συνεργάζονται και να διατηρούν τη φυσική τους κατάσταση.

Σήμερα τα παιδιά μας απολαμβάνουν το παιχνίδι; Χαίρονται και ψυχαγωγούνται όσο τους χρειάζεται;

Σήμερα, δυστυχώς, οι αλάνες της γειτονιάς μας πέθαναν. Αυτές είτε αξιοποιήθηκαν ή βρίσκονται, όσες ακόμα υπάρχουν, σε πρόγραμμα μελλοντικής αξιοποίησης. Αιχμάλωτα πια στις ηλεκτρονικές αλάνες τα παιδιά πιστεύουν ότι ο υπολογιστής τους προσφέρει γνώση και ψυχαγωγία.
Το φορτωμένο πρόγραμμα τους από τα σχολικά μαθήματα και από άλλες επιμορφωτικές δραστηριότητες που τους έχουμε ως γονείς προσθέσει ( μουσική κολυμβητήριο, ξένες γλώσσες, χορό και άλλα ) τα έχουν κάνει να στερούνται και να απολαμβάνουν λιγότερο παιχνίδι. Ο χρόνος τους δεν είναι επαρκής, είναι αναγκαίο, όμως, να ψυχαγωγηθούν αλλά πως;

Η τηλεόραση έχει λάβει ρόλο με παιδικά προγράμματα, κινούμενα σχέδια, βιντεοπαιχνίδια, DVD που συρρικνώνουν την κρίση τους και ακρωτηριάζουν τη φαντασία τους. Βομβαρδισμένα από τις διαφημίσεις της, κολλημένα στο σπίτι με παιχνίδια περιττά τις περισσότερες φορές απομονώνονται, αποξενώνονται, γίνονται παχύσαρκα και υπερκαταναλωτικά.
Οι ουσιαστικές ανάγκες των παιδιών δεν καλύπτονται μέσα από τα πολλά παιχνίδια που μπορεί να τους αγοράζουμε αλλά από το πώς και πόσο ασχολούνται μ’ αυτά.

Μια πρόσφατη παγκόσμια μελέτη σε ερωτήματα που έθεσαν σε παιδιά και γονείς έδειξε ότι το 73% των παιδιών θα προτιμούσαν να παίζουν με τους γονείς τους, το 45% των γονέων πιστεύουν ότι δεν έχουν αρκετό χρόνο για να ασχοληθούν με τα παιδιά τους, το 46% των γονιών νιώθει αισθήματα ενοχής, επειδή δεν ξοδεύουν αρκετό χρόνο μαζί τους.
Το μεγάλο ερώτημα είναι τι μπορούμε να κάνουμε ως γονείς γι’ αυτά;
Συμπαράσταση, παρακίνηση, προώθηση της αυτενέργειας και της πρωτοβουλίας του παιδιού περισσότερη διαλεκτική και συναισθηματική επικοινωνία μαζί τους είναι παράγοντες που θα βοηθήσουν τα παιδιά να βγουν από το αδιέξοδο.
Επιτραπέζια παιχνίδια με τη συμμετοχή των γονιών ή κάθε είδους ομαδικό παιχνίδι θα τους δώσει ευχαρίστηση, υπευθυνότητα, και τόνωση της αυτοπεποίθησης.

Ας τα καλέσουμε να παίξουμε μαζί!

364 μέρες με τον Άγιο Βαλεντίνο

Πλησιάζει 14 Φεβρουαρίου και τα τελευταία 25-30 χρόνια μας ήρθε άρτι αφιχθείς ο Άγιος Βαλεντίνος από το εξωτερικό.
Ο άγιος των ανθοπωλών,των κοσμηματοπωλών άντε και των ζαχαροπλαστών.
Τι να το κάνω φιλενάδα αν ο καλός μου, μου δείξει την αγάπη του στις 14 Φλεβάρη και μου ψήνει το ψάρι στα χείλη τις υπόλοιπες 364;Προτιμώ να είμαι ευτυχισμένη τις 364 και του Αγίου Βαλεντίνου να μην δω ούτε κοτσάνι από τα χέρια του.


Ας δούμε λοιπόν τι στοιχεία υπάρχουν για τον Άγιο!


Πρόκειται για άγιο των Καθολικών. Υπήρξε επίσκοπος του Τέρμι της Ιταλίας. Λατρεύεται από τον 4ο αιώνα στη Ρώμη, στο παρεκκλήσι της βασιλικής της Via Flaminia. Θεωρείται προστάτης των επιληπτικών. Μαζί με τον Αγιο Μάριο, πάντρευαν ζευγάρια χριστιανών την εποχή που ο Κλαύδιος το είχε απαγορεύσει γιατί δεν έβρισκε άνδρες για τις εκστρατείες του και πίστευε ότι ο λόγος ήταν πώς οι άνδρες δεν ήθελαν να αφήσουν τις οικογένειές τους και τις αγαπημένες τους. Οι δύο Ιερείς βασανίστηκαν μέχρι θανάτου και από τότε οι καθολικοί αλλά και όλος ο κόσμος γιορτάζουν τον Αγιο Βαλεντίνο (ο Αγιος Μάριος έμεινε στην λήθη)

Όπως θα δούμε πιο κάτω, ο άγιος αυτός της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, δεν έχει απολύτως καμιά σχέση με τη γιορτή. Πάνω σ' αυτό, σημειώνει η "Βρετανική εγκυκλοπαίδεια": «Η μέρα του Αγίου Βαλεντίνου σαν γιορτή των ερωτευμένων, η εκλογή ερωμένων και η ανταλλαγή καρτών απ' τους ερωτευμένους, δεν έχει καμιά σχέση με τον Άγιο ή κάποιο γεγονός της ζωής του.»
Οι ερωτευμένοι θυμούνται, λέει, ο ένας τον άλλον, λες και τον άλλο καιρό είναι ξεχασμένοι ! Η ενθύμηση αυτή, εκφράζεται με την αποστολή δώρων. Ανταλλάσσονται, δηλαδή, κοσμήματα, λουλούδια και κόκκινα τριαντάφυλλα, χρυσοχάρτινες θήκες γεμάτες σοκολατάκια σε σχήμα καρδιάς, τούρτες στολισμένες με καρδιές επίσης, κάρτες με "ρομαντικούς πίνακες" και κείμενα που ξεπερνούν σε τρυφερότητα, υπονοούμενα ή χιούμορ κάθε φαντασία. Φυσικά όλα αυτά συνοδεύονται και με πρόσθετες κάρτες ή λεζάντες, γεμάτες μηνύματα ερωτισμού, που πολλές φορές ξεπερνούν και τα όρια του γελοίου. Όσο μάλιστα "ερωτικά" και "βαθυστόχαστα" είναι, τόσο εκφράζουν τα αισθήματα της καρδιάς του ερωτευμένου!
Αν κάνουμε μια σύντομη ιστορική αναδρομή, θα δούμε πως η γιορτή τούτη είναι κατάλοιπο αρχαίων ειδωλολατρικών εθίμων. Αιώνες προ Χριστού, οι Ρωμαίοι γιόρταζαν την ίδια εποχή (14-15 Φεβρουαρίου) μιαν ειδωλολατρική αισθησιακή γιορτή προς τιμήν κάποιου Λούπερκους, κυνηγού λύκων, που την έλεγαν "Λουπερκάλια" (Lupercallia). Τα έθιμα ανταλλαγής δώρων μεταξύ των "αγαπημένων" συνηθίζονταν από εκείνη την εποχή. Η "αμερικανική εγκυκλοπαίδεια" αναφέρει πως τα έθιμα αυτά «έρχονται σε μας από τη ρωμαϊκή γιορτή "ΛΟΥΠΕΡΚΑΛΙΑ", που γιορτάζονταν το Φεβρουάριο και όπου έβαζαν τα ονόματα νεαρών κοριτσιών σ' ένα κουτί και οι άντρες έπαιρναν εκείνη που θα τους τύχαινε στο λαχνό το όνομα της». Αυτά συνήθως οδηγούσαν τους νέους στην πορνεία και τα όργια.
Το έθιμο έφεραν στην Αγγλία οι Ρωμαίοι και συνεχίστηκε και στη χριστιανική εποχή. Μετά την αναγνώριση του Χριστιανισμού, ως επίσημης θρησκείας του κράτους, έγιναν προσπάθειες κατάργησης της γιορτής. Όμως, αυτό που τελικά κατορθώθηκε, ήταν ν' αλλάξει η γιορτή από Λουπερκάλια σε μέρα του Αγίου Βαλεντίνου!
Ας δούμε τώρα πώς επιλέχθηκε το όνομα "Βαλεντίνος". Σύμφωνα με το "Λεξικό Ελλ. και Ρωμ. Βιογραφίας και Μυθολογίας" του Σμιθ, οι Ρωμαίοι ταύτιζαν τον Λούπερκους με το θεό Πάνα, που λατρευόταν στην Αρκαδία, ως θεός του φωτός. Απ' αυτή την άποψη, ο Πάνας ταυτίζεται με το φοινικικό θεό Βάαλ, που αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη. Βάαλ, ωστόσο, ήταν κι ο τίτλος του Νεβρώδ, ιδρυτή της Βαβυλώνας και θεοποιημένος ήρωας, που εισήγαγε το βαβυλωνιακό ειδωλολατρικό σύστημα.
Κάποιες παραδόσεις αναφέρουν ότι ο Νεβρώδ, κυνήγησε στα Απέννινα όρη λύκους, απ' όπου και ονομάστηκε Λούπερκους καθώς και Βαλεντίνος (Valentinus) απ' το επίθετο valeus (=ισχυρός). Όσον αφορά τη χρήση του συμβόλου της καρδιάς, εικάζεται ότι επειδή στη γλώσσα της Βαβυλώνας αυτή προφέρεται βαλ, απ' την ομοιότητα στην προφορά με τ' όνομα του, έγινε σύμβολο του Βάαλ.
Κι αν αναρωτιέστε γιατί ορίστηκε η 14η Φεβρουαρίου ως ημέρα της γιορτής, θα δείτε πως υπάρχει κι εδώ η εξήγηση. Η γέννηση του Νεβρώδ-Βάαλ, τοποθετήθηκε στο χειμερινό ηλιοστάσιο. Στον 21ο αιώνα π.Χ. αυτό συνέπιπτε με την 6η Ιανουαρίου και η Σεμίραμις η Α' όρισε τα γενέθλια του Νεβρώδ, να γιορτάζονται αυτήν την ημέρα. Ωστόσο, οι αρχαίοι θεωρούσαν τη μητέρα ακάθαρτη, έως την 40ή ημέρα μετά τη γέννηση του παιδιού της. Μετρώντας 40 ημέρες μετά την 6η Ιανουαρίου, καταλήγουμε στις 15 Φεβρουαρίου (ή το βράδυ της 14ης, όπως υπολόγιζαν τις ημέρες από τη δύση του ηλίου).
Δηλαδή, ερχόμαστε στα Λουπερκάλια ή στη σημερινή γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου. Αυτήν ακριβώς την ημέρα πίστευαν πως παρουσιάστηκε δημόσια πια καθαρισμένη, η μητέρα του Νεβρώδ με τον ίδιο. Βλέπουμε, τελικά, πως η "σύγχρονη" για μας αυτή γιορτή, δεν είναι τίποτ' άλλο, παρά ένα πανάρχαιο ειδωλολατρικό έθιμο, που ο διάβολος πέρασε στις μέρες μας, επικαλύπτοντας το με κάποιο χριστιανικό όνομα και "σύγχρονους" τρόπους εκφράσεως!
Μία άλλη εκδοχή για την ημέρα του Βαλεντίνου, όπως ξέρουμε όλοι, πιθανότατα προέρχεται από την αρχαία πεποίθηση ότι τα πουλιά άρχιζαν να ζευγαρώνουν στις 14 Φεβρουαρίου.
Τέλος παίζει και σενάριο-εκδοχή ότι 14η Φεβρουαρίου ήταν η επίσημη γιορτή (μέχρι το 1969 που αφαιρέθηκε από το Καθολικό εορτολόγιο) προς τιμή δύο Χριστιανών αγίων - Αγίου Βαλεντίνου και Αγιου Μάριου - που υποβλήθηκαν σε μαρτύρια από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Κλαύδιο τον 2ο.
Πηγές: περιοδικό "ΤΑ ΚΡΙΝΑ", τεύχος 75, Φεβρουάριος 1987 - valentine.gr - el.wikipedia.org

Μετά από όλα αυτά σκέφτομαι ότι δεν χρειάζεται να περιμένω αυτήν την μέρα να κάνω κάτι διαφορετικό και ερωτικό με το έταιρον μου ήμισυ.Πρέπει συχνά πυκνά να βρίσκω ευκαιρίες να ξεμοναχιαζόμαστε για ένα καφέ,ένα ποτό,μια αγκαλιά.Να σπάμε την ρουτίνα από το πουθενά.Δεν είναι υποκρισία όλες τις άλλες μέρες να γυρνάω στο σπίτι με τα μπικουτί και την ρόμπα και την ημέρα αυτή να θέλω να είναι άκρως ονειρεμένη και ερωτική;Θέλω να "μαδάει"συχνά πυκνά κήπους και να μου φέρνει έστω και κατιφέ όταν γυρνάει σπίτι,θέλω να μου πεί άσε το σίδερο και πάμε για καφέ ή απόψε λέω να πάμε βόλτα στην θάλασσα να δούμε το ηλιοβασίλεμα αγκαλιά.Νομίζω ότι αυτό θα ήθελε και ο Άγιος.
Εσείς τι λέτε;


Τρίτη 8 Φεβρουαρίου 2011

Λόλα, να ένα μήλο... εκατό ετών


Επάνω από αυτές τις σελίδες γενιές και γενιές ελληνόπουλων πέρασαν ατέλειωτες μαθητικές ώρες. Τα πρόσωπα τα οποία παρελαύνουν από αυτά τα βιβλία είναι κάτι περισσότερο από οικεία στη συλλογική μνήμη. Αναγνωστικά, αλφαβητάρια και παντός τύπου εγχειρίδια γλωσσικής διδασκαλίας που βρέθηκαν στα ελληνικά θρανία από το 1860 και για έναν ολόκληρο αιώνα αφηγούνται τη δική τους ιστορία στη νέα έκθεση του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης με τίτλο «Λογοτέχνες και καλλιτέχνες στα αναγνωστικά 1860- 1960», η οποία εγκαινιάζεται την Τετάρτη 13 Ιανουαρίου στο Μέγαρο Εϋνάρδου με τη συνεργασία της Εταιρείας Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας (Σχολή Μωραΐτη) και θα διαρκέσει ως τις 14 Μαρτίου του 2010. Τα περίπου 50 βιβλία τα οποία βρέθηκαν στο μικροσκόπιο των ερευνητών της έκθεσης δεν καταγράφουν μόνον παιδαγωγικές προσεγγίσεις διαφορετικών εποχών. Λειτουργούν και ως μάρτυρες της λογοτεχνικής και καλλιτεχνικής παραγωγής του τόπου, καθώς αρκετά από αυτά υπήρξαν έργα σημαντικών λογοτεχνών, από τον Γεώργιο Δροσίνη ως τον Στράτη Μυριβήλη, ενώ εικονογραφήθηκαν από ονομαστούς καλλιτέχνες όπως οι Ι.Πλατύς, Γ.Στέρης, Π.Βυζάντιος, Λ.Μοντεσάντου, Τάσσος, Σπύρος Βασιλείου, κ.ά.
 
 
Το εξώφυλλο του Γραμματόπουλου για το θρυλικό πλέον αλφαβητάριο «Τα καλά παιδιά» (1949)